Kiedy zapłacisz VAT za granicą?

Stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej (ang: fixed establishment, FE) to mechanizm VAT, który powoduje obowiązek rozliczania VAT, w kraju w którym działa przedsiębiorca, innym niż kraj jego siedziby. Innymi słowy, posiadanie FE za granicą nakłada obowiązek rozliczania się zgodnie z regulacjami VAT tego kraju.

Co to jest FE?

Definicja stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej jest zawarta w art. 11 rozporządzenia Rady UE nr 282/2011 z dnia 15 marca 2011 r. ustanawiającym środki wykonawcze do dyrektywy 2006/112/WE w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej. Przepis ten stanowi, że FE oznacza dowolne miejsce – inne niż miejsce siedziby działalności gospodarczej podatnika, o którym mowa w art. 10 niniejszego rozporządzenia (czyli miejsca, w którym wykonywane są funkcje naczelnego zarządu przedsiębiorstwa), które charakteryzuje się wystarczającą stałością oraz odpowiednią strukturą w zakresie zaplecza personalnego i technicznego, by umożliwić mu odbiór i wykorzystywanie usług świadczonych do własnych potrzeb tego stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej.

Konsekwencją posiadania FE w innym kraju jest rozliczanie się jak tamtejszy podatnik. W takiej sytuacji usługi nabywane przez FE od lokalnych dostawców nie będą traktowane jako eksport usług, lecz świadczenie krajowe i opodatkowane na miejscu. Podobnie sprzedaż na krajowym rynku będzie wiązała się z koniecznością rozliczania VATu jak podatnik z siedzibą w tym kraju.

Na podstawie powyższej definicji można wyróżnić następujące cechy FE, które muszą wystąpić wspólnie:

1. Odpowiednie zaplecze personalne,
2. Odpowiednie zaplecze techniczne,
3. Stałość zaplecza personalnego i technicznego,
4. Zdolność do odbioru i skonsumowania usługi lub wyświadczenia usługi.

FE a PE

Charakterystyka stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej jest trochę podobna do zakładu podatkowego (PE) na gruncie podatków dochodowych (o którym pisaliśmy tutaj). Niemniej jednak są to dwie odrębne instytucje i nie zawsze obydwa zjawiska muszą wystąpić jednocześnie. FE i PE łączy to, że mogą powstać bez intencji przedsiębiorcy, zupełnie niezależnie od niego. Na przykład współpraca z producentem kontraktowym, centrum logistycznym, posiadanie centrum usług wspólnych może skutkować powstaniem zakładu podatkowego lub stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej.

Zaplecze personalne i techniczne o stałym charakterze

W tym zakresie chodzi o to, aby przedsiębiorca posiadał odpowiednie zasoby ludzkie i techniczne do wykonywania działalności. Co istotne, podatnik musi dysponować zapleczem personalnym i technicznym tak, jakby było jego własnym. Oznacza to, że wydawanie wiążących poleceń, posiadanie cudzych pracowników i miejsca do własnej dyspozycji może wiązać się ze spełnianiem warunków rozporządzenia dotyczących FE.

Warto w tym miejscu przywołać treść wyroku TSUE w sprawie C-333/20 Berlin Chemie:

O ile posiadanie własnego zaplecza personalnego i technicznego nie jest konieczne, aby móc uznać, że podatnik ma odpowiednią strukturę, która charakteryzuje się wystarczającą stałością w zakresie zaplecza personalnego i technicznego, w innym państwie członkowskim, o tyle konieczne jest jednak, aby podatnik ten był uprawniony do dysponowania tym zapleczem personalnym i technicznym w taki sam sposób, jak gdyby było ono jego własnym zapleczem, na przykład, na podstawie umów o świadczenie usług lub najmu, na mocy których owo zaplecze pozostawałoby do dyspozycji podatnika i które to umowy nie podlegałyby rozwiązaniu w krótkim czasie.

Zatem Trybunał stwierdził, że powstanie FE wymaga szerokiego zakresu uprawnień do dysponowania zapleczem personalnym i technicznym w innym kraju. Ponadto takie uprawnienie musi obowiązywać przez dłuższy czas.

Zdolność do skonsumowania i świadczenia usług przez FE

Stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej musi być zdolne do odebrania i wykorzystania nabywanych przez siebie usług a także do ich świadczenia. Chodzi o to, aby dana jednostka mogła funkcjonować jako odrębny, samodzielny podatnik. Zatem placówka pomocnicza, która jest w stanie zapewnić tylko fragment całej usługi nie powinna być traktowana jako stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej. Niemniej jednak zawsze należy sprawdzić, czy dana usługa pomocnicza samodzielnie nie posiada sensu gospodarczego (jak w przypadku np. centrów usług wspólnych).

Stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej nie może jednocześnie służyć do świadczenia i odbierania tych samych usług. Chodzi konkretnie o sytuację współpracy z zagranicznego podatnika z krajowym podmiotem (np. w zakresie usług logistycznych). Organy podatkowe uznawały krajowego usługodawcę za FE zagranicznego podatnika. Skarbówka twierdziła, że kontrola zagranicznego podatnika nad nabywanymi usługami logistycznymi była ścisła tak jak w przypadku relacji właścicielskich, co miało oznaczać zdolność do świadczenia usług. Jednocześnie fakt nabywania usług logistycznych od krajowego podmiotu stanowił o zdolności FE do odbioru i konsumpcji usług.

Na szczęście TSUE w wyroku Berlin Chemie zanegował takie rozumowanie stwierdzając, że to samo zaplecze nie może służyć jednocześnie do świadczenia i odbioru tych samych usług. W konsekwencji nie można mówić o FE. Powyższe rozumowanie znalazło też przełożenie na polskie sądownictwo (np. wyrok NSA z dnia 19 maja 2022 r. sygn. I FSK 968/20).

Konsekwencje powstania FE na terytorium innego kraju

Ogólnie mówiąc posiadanie stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej za granicą powoduje, że podatnik jest traktowany jak podmiot krajowy i jest objęty krajowym prawem w zakresie podatku VAT. Usługi i towary nabyte w danym kraju, przeznaczone do wykorzystania przez FE stanowią dostawy i świadczenia krajowe. Wyłączona jest zasada opodatkowania w kraju siedziby usługobiorcy. FE w Polsce oznaczać będzie konieczność przestrzegania ustawy o VAT w zakresie m.in. split payment, KSEF, paragonów fiskalnych itp.

Jeśli nie zidentyfikuje się z posiadania „stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej” lub błędnie założy, że takie miejsce istnieje w Polsce, może to prowadzić do konieczności zapłaty zaległego VAT, zakwestionowania prawa do odliczenia VAT oraz nałożenia sankcji karnych skarbowych. Co więcej, ucierpieć mogą relacje biznesowe z kontrahentami, ponieważ transakcje z nimi będą musiały być rozliczone na innych zasadach.

Dlatego zapraszamy do kontaktu, aby zidentyfikować ryzyko posiadania lub powstania stałego miejsca prowadzenia działalności w Polsce lub za granicą. Pomożemy również zminimalizować ryzyko sporu z organami podatkowymi w tym zakresie. Wreszcie, jesteśmy w stanie wspierać funkcjonowanie FE w Polsce.